27/01/2010 - Volgens Caritas worden wereldwijd miljoenen mensen, met name de armen, getroffen door de opvallend sterke stijging van de voedselprijzen tijdens de voorbije maanden. In december kwam de Voedsel Prijzen Index van de FAO (= de VN-Voedsel- en Landbouworganisatie) uit op 214,7 punten, tegenover 206 punten in november. Daarmee bereiken de voedselprijzen in de wereld een nieuwe recordhoogte. Vooral graan, vlees, suiker en oliezaden zijn duurder geworden. In sommige landen komt de prijs van landbouwproducten zoals tarwe, maïs en rijst nu zelfs uit boven het recordpeil van 2008.

Alarmerend cijfermateriaal

Volgens een recent rapport van een Britse denktank, waaraan deskundigen uit 35 landen hebben meegewerkt, lijden vandaag zowat 925 miljoen mensen honger. Nog eens 1 miljard aardbewoners lijden "verborgen honger" omdat ze onvoldoende variatie in hun eten brengen en zo essentiële voedingsstoffen ontberen. De prijzen voor voedsel gaan al sinds 2002 gestaag omhoog en liggen intussen 65% hoger. De graanvoorraden in de wereld zijn geslonken tot ruim 400 miljoen ton, amper voldoende om de bevolking 8 tot 12 weken te voeden.

Het tijdperk van goedkoop voedsel lijkt volgens het rapport voorgoed voorbij te zijn: de prijs van de belangrijkste voedingswaren zal de komende 50 jaar stijgen met maar liefst 50 à 100 %! In tegenstelling tot de voorbije decennia kan de productiviteitsgroei niet langer de toenemende vraag naar voedsel bijbenen. Dit jaar zal de wereldbevolking de kaap van 7 miljard overschrijden. Als we in 2040 een globale wereldbevolking van 9 miljard mensen willen voeden, kunnen we dat, maar dan is een ware landbouwrevolutie nodig. De huidige landbouwmethodes zijn gebaseerd op het sneller produceren dan de natuur het toelaat, waardoor het natuurlijke herstel van de landbouwgrond steeds verder wordt verwaarloosd. Het globale voedingssysteem leeft ver boven zijn mogelijkheden.

Pascal Lamy, directeur-generaal van Wereld Handels Organisatie (WTO), spreekt van een wereldwijde "noodsituatie" op korte termijn. Door de stijgende prijzen van voedsel en ook van brandstof bestaat het gevaar dat de recente sociale onrust in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, zoals de voedselrellen in Algerije begin deze maand (waarbij 5 doden en meer dan 800 gewonden vielen), overslaat naar andere landen.

Naar een nieuwe voedselcrisis?

Deskundigen van Caritas vrezen een herhaling van de zware voedselcrisis van 2008, die toen gepaard ging met voedselrellen in tal van ontwikkelingslanden. Wanneer de voedselprijzen razendsnel stijgen wordt het voor talloze armen nog moeilijker om voedsel te kopen. "We maken er ons ernstig zorgen over dat vooral de armsten de dupe worden, omdat zij het grootste deel van hun inkomen moeten besteden aan eten. De huidige crisis toont nog maar eens aan hoe kwetsbaar de armen zijn door de schommelende voedselprijzen", zegt Christine Campeau, adviseur van het Caritas-netwerk.

"In India zijn het meestal de armsten die worstelen met de stijging van de voedselprijzen, maar deze zijn nu zo hoog geworden dat ze evenzeer de middenklasse treffen", zegt Sunil Simon van Caritas India. "Die stijgingen zijn deels te wijten aan een verstoring van de markt. Te veel tussenpersonen controleren de markt. De vraag is niet goed gepland en er zijn problemen van corruptie en gebrek aan transparantie. De armen maken geen enkele kans om uit hun moeilijke situatie te geraken. Ze zijn immers al erg getroffen door de negatieve gevolgen van de klimaatveranderingen op de voedselproductie en door internationale prijsschommelingen, veroorzaakt door speculatie en natuurrampen".

Sunil Simon: "In India trekken we ons erg het lot aan van de kleine boeren. Een reeks zelfmoorden in 2007 illustreerde zeer goed de wanhoop van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen in een uitzichtloze situatie. De boeren halen niet hun normale productieniveau. Omdat ze te arm zijn of reeds in de schulden zitten, krijgen ze geen leningen van de bank en moeten zich wenden tot geldschieters, die zeer hoge intresten vragen".

Caritas India zet lokale kleinschalige hulpprogramma's op voor de arme boeren in de meest kwetsbare streken van het land. Caritas helpt hen om te gaan met problemen zoals langdurige droogte en mislukte oogsten, leert ze meer efficiënte landbouwtechnieken aan plus financiële planning om minder afhankelijk te zijn van geldschieters. "We kunnen helaas niet de héle bevolking te eten geven. India heeft zoveel inwoners. We staan de mensen bij om er zélf bovenop te komen en we bieden hen de mogelijkheden om zélf voor een behoorlijk inkomen te zorgen", zegt Sunil Simon van Caritas India.

Oorzaken en oplossingen

Volgens Jacques Diouf, directeur-generaal van de FAO, wordt de voedselcrisis in de ontwikkelingslanden vooral aangewakkerd door de immer doorgaande migratie van de plattelandsbevolking naar de steden, zodat de voedselproductie verslechtert. Deze trek naar de overbevolkte stedelijke agglomeraties moet dringend worden afgeremd, vooral door de landbouw op het platteland te bevorderen, aantrekkelijker, productiever en dus winstgevender te maken. In de ontwikkelingslanden gaat ongeveer 30 % van het voedsel verloren nog voor het wordt geoogst, en nog eens 25 à 30 % door een beperkte houdbaarheid, gebrekkige opslag en ondoelmatige verwerking van de voedselvoorraden.

Ook het wijzigend klimaat - met perioden van extreme kou, langdurige droogte en zware overstromingen - speelt een negatieve rol in de Derde Wereld. De ontwikkelingshulp moet prioriteit verlenen aan projecten voor zuivering, stockering en voorziening van water door bijv. ontzouting, waterrecyclage, scheiding van riool- en neerslagwater, waarbij regenwater wordt opgeslagen in tijden van hevige neerslag voor tijden van droogte.

In de zogeheten groeilanden, zoals China en India (die méér dan 1/3 van de wereldbevolking uitmaken), is er een sterk toenemende vraag naar melk en vlees, wat zich vertaalt in een grotere vraag naar veevoer. Deze groeilanden zullen dus méér moeten investeren in landbouw.

Maar ook de rijke landen gaan niet vrijuit, omdat ze steeds méér land gebruiken voor bio-brandstoffen en omdat beleggers en speculanten er de prijzen opdrijven. Ze maken zich schuldig aan een enorme verspilling: zowat een kwart van het aangekochte verse voedsel wordt weggegooid! De ontwikkelde landen moeten meer mensen en middelen investeren in wetenschappelijk onderzoek naar nieuwe vormen van energie, nu de olievoorraden onherroepelijk dalen en de brandstofprijzen de hoogte in gaan.

Voedselzekerheid staat hoog op de internationale politieke agenda

De EU-Ministers van Landbouw hebben de G-20 (de 20 belangrijkste industrie- en groeilanden) strenge maatregelen gevraagd om de speculatie, manipulatie en prijsschommelingen op de internationale markt voor voeding, grondstoffen en energie aan banden te leggen. Een volledige transparantie van de wereldvoedselmarkt is cruciaal: wie koopt en verkoopt wat, welke landen hebben voorraden en welke niet om de behoeften op korte termijn op te vangen. De Franse president Sarkozy, dit jaar voorzitter van de G-20, heeft beloofd om hierover concrete afspraken te maken op de top van 20 staatshoofden en regeringsleiders op 3 en 4 november in Cannes. Volgens Sarkozy speelt speculatie een belangrijke rol in de forse stijging van voedselprijzen: "schaarste voedt speculatie en speculatie voedt schaarste". Als de G-20 hiertegen niets ondernemen riskeert men nog méér voedselrellen in de arme landen en tegelijk zeer negatieve gevolgen voor de mondiale economische groei.