23/03/09 - De huidige financieel-economische crisis treft de hele wereld, maar de armste landen het meest. De gevolgen van de crisis worden het hardst gevoeld in Afrika, en de bevolking daar heeft onze steun broodnodig. Dat heeft secretaris-generaal Lesley-Anne Knight van de hulporganisatie "Caritas Internationalis" gezegd tijdens een fel opgemerkte toespraak in de Keniaanse hoofdstad Nairobi, in de marge van het pauselijk bezoek aan 2 Afrikaanse landen (17-23 maart). Caritas bundelt wereldwijd alle krachten om te voorkomen dat de meest kwetsbaren en meest behoeftigen aan hun lot worden overgelaten en zo nog dieper in de armoede worden geduwd.

De crisis vormt een bedreiging voor de solidariteit met de armste landen, met name in Afrika. De rijke landen uit de "Eerste Wereld" leveren reusachtige inspanningen om de eigen economie en financiële instellingen te ondersteunen, ten koste van de "Derde Wereld", waar elk jaar bijna 10 miljoen kinderen omkomen door ontbering en ziekte. De VS en de EU hebben vorig jaar samen 40 keer méér uitgegeven om de financiële crisis te lijf te gaan dan om de armoede en klimaatsveranderingen te bestrijden. Hoewel de rijke landen 40 jaar geleden plechtig beloofden om 0,7 % van hun BNP te besteden aan ontwikkelingshulp, halen slechts 5 van hen dat percentage. De VS blijven steken op iets meer dan 0,2% ! Voor de eigen noodlijdende financieel-economische sector pompte de nieuwe Amerikaanse president Obama ruim 800 miljard dollar in een reddingsfonds. Dat duizelingwekkende bedrag komt ongeveer overeen met wat de 23 rijkste landen van de wereld samen, gedurende de voorbije 10 jaren, hebben uitgetrokken voor ontwikkelingshulp! Omdat de overheid en de privé-sector in de rijke landen zich focussen op de dringende binnenlandse problemen (de redding van noodlijdende banken en bedrijven) dreigen, volgens Caritas Internationalis, een aantal wereldproblemen te worden verwaarloosd.

1. armoedebestrijding

De VN-Millenniumdoelstelling - halvering tegen 2015 van het aantal mensen dat in extreme armoede leeft - lijkt meer en meer onhaalbaar. Sterker nog, de huidige wereldcrisis dreigt de reeds geboekte vooruitgang te niet te doen. Volgens de Wereldbank zijn in de voorbije kwarteeuw honderden miljoenen mensen uit de extreme armoede gehaald. Maar het VN Wereld Voedsel Programma voorspelt dat - dit jaar nog - het aantal hongerlijdenden zal toenemen met 130 miljoen, om zo uit te komen op 980 miljoen! De Internationale VN-Arbeidsorganisatie verwacht dat de inkomens-ongelijkheid zal vergroten door de financiële crisis. Zelfs in de Westerse landen is er een alarmerende stijging van het aantal armen, dat moet aankloppen bij hulporganisaties en opvangcentra. De regeringen in de rijke westerse landen kunnen hun strak financieel binnenlands beleid als voorwendsel gebruiken om de gemaakte afspraken over het terugdringen van de armoede in de wereld naar het achterplan te duwen. Hun neiging tot zelfbescherming (= protectionisme) houdt het gevaar in dat degenen die het minst verantwoordelijk zijn voor de huidige crisis het zwaarst worden getroffen.

2. voedselzekerheid

In Afrika staan landbouwhervormingen centraal om zowel de voedselzekerheid als de economische groei te waarborgen. Om gelijke tred te lopen met de verwachte bevolkingsaangroei moet de huidige voedselproductie tijdens de komende 40 jaar verdubbelen. Die productie wordt bedreigd door de huidige wereldcrisis, het toenemende watertekort, de klimaatsveranderingen en de hogere kosten van brandstof en vervoer. Caritas Internationalis pleit voor een dringende "groene revolutie" in de Afrikaanse landbouw: alle beschikbare middelen en mensen aanwenden om de basisbehoeften te lenigen van hen die geen toegang hebben tot betaalbaar voedsel en proper water. De kleinschalige landbouw (waarin veelal de vrouwen een sleutelrol spelen in Afrika) moet worden geïntegreerd in de voedselproductie en - distributie.

3. klimaatsveranderingen

Volgens berekeningen van het Internationale Rode Kruis zijn er nu tussen de 25 à 50 miljoen vluchtelingen tengevolge van klimaatsveranderingen, en dit aantal ontheemden kan tegen 2020 oplopen tot zowat 250 miljoen, vooral in arme lager gelegen kustgebieden of in streken waar de woestijn verder oprukt. Zelfs wanneer de bestaande plannen voor het terugdringen van de schadelijke gassen in het milieu mooi worden toegepast, zullen er toch nog miljoenen klimaatvluchtelingen zijn, vooral in de armste landen, inzonderheid in Afrika. De tijd dringt. Er moeten op de aanstaande VN-Conventie in Kopenhagen spijkerharde akkoorden worden afgesloten, gebaseerd op de beginselen van rechtvaardigheid en van "de vervuiler betaalt". De 10 rijkste landen hebben zich, tijdens de voorbije 7 jaren, ertoe verbonden om samen zowat 18 miljard dollar uit te trekken. Nog geen 10% van dat bedrag is uitgekeerd! Volgens de VN zullen er elk jaar 50 à 70 miljard dollar aan investeringen nodig zijn om de armste landen te helpen zich aan te passen aan overstromingen, droogte en hittegolven. Door het Kyoto-Verdrag (1997) zijn de rijke industrielanden verplicht om de arme landen financiëel bij te staan. Tot nu toe hebben slechts 12 landen zich ertoe verbonden om 6,1 miljard te stoppen in 2 klimaatfondsen van de Wereldbank. Maar van dat geld is nog niets gestort.

4. migratie

Verwacht wordt dat de financiële crisis een drastische invloed zal hebben op het leven van migranten-arbeiders, die als eersten hun job zullen verliezen. Er zal een soort van tweerichtingsverkeer ontstaan: werkloos gevallen overzeese migranten keren terug naar huis, en terzelvertijd emigreren werklozen uit de arme landen om een job te vinden. Migranten zullen in toenemende mate te kampen hebben met moeilijker arbeidsomstandigheden, minder job-aanbiedingen en grotere discriminatie. Door de aanzwellende armoede, crisissen, conflicten, natuurrampen en klimaatswijzigingen zijn er nu al 160 miljoen gedwongen ontheemden in de wereld. Ruim de helft (in 2050 zelfs tweederden!) van de wereldbevolking leeft in steden, en 1 op 3 stedelingen lijdt extreme armoede.

5. ziekten

Gezaghebbende gezondheidsambtenaren van de VN smeken de regeringen om, door de crisis, niet te gaan snoeien in hun budgetten voor gezondheidszorg. Tijdens een eerdere financiële crisis in 1997-98 in Azië nam malaria in omvang en hevigheid toe, omdat het mes werd gezet in de begroting voor onderzoek en gezondheidspersoneel. Het uitbreken van cholera in Zimbabwe is mogelijk de 1ste van een hele reeks epidemieën die volgen in het spoor van de huidige financieel-economische crisis. Als de beschikbare fondsen zouden stagneren of zelfs inkrimpen dreigt er een heropleving van HIV/AIDS, tuberculose en malaria in de meest kwetsbare streken van Afrika en Zuideijk Azië.

6. watertekort

De wereld leeft in een water-"luchtbel", die nu al is gebarsten op veel plaatsen in Afrika, maar ook in China, in het Midden-Oosten en delen van de VS. Het niveau van het grondwater daalt en rivierenbeddingen staan droog nog voor ze de zee bereiken. Miljarden mensen riskeren om te komen bij gebrek aan proper drinkwater, aangepaste hygiëne en voedselproductie. Er is nu eenmaal niet genoeg water meer beschikbaar om al de dingen te doen die we willen doen. De mensen staan er niet bij stil hoeveel water er nodig is voor de productie en het gebruik van gewone alledaagse dingen, bijv. het drinken van een kop koffie. De produktie van koffiebonen voor één liter koffie vereist 1.120 liter, ofwel 140 liter water per tas koffie!

We moeten, als Caritas, méér voorlichting geven over de bescherming van de eigen watervoorraden en over het gebruik van proper water. Niets doen is geen optie. De waterschaarste zal de komende jaren vooral de armste landen treffen. Men heeft berekend dat door de aangroei van de wereldbevolking tegen 2030 bijna de helft van de wereldbevolking in streken zal wonen met waterschaarste. Nu al heeft ongeveer 1 miljard mensen te weinig drinkbaar water; slechts 16% van de wereldbevolking beschikt over drinkbaar kraantjeswater in huis, 84% moet zich bevoorraden bij bronnen van slechte kwaliteit; ongeveer 8 miljoen mensen, vooral kinderen, komen jaarlijks om door het drinken van besmet water.

7. natuurrampen

Er is een stijgende concentratie waarneembaar van arme volkeren in gebieden met hoge natuurlijke risico's, zoals aardbevingen, overstromingen, cyclonen, droogte en klimaatsveranderingen. Natuurrampen in de Derde Wereld waren in de voorbije kwarteeuw verantwoordelijk voor 75% van alle economische verliezen en voor 72% van het sterftecijfer. Caritas wil het leed verzachten en meer levens redden door o.m. de uitstippeling en de promotie van evacuatieplannen bij overstromingen of tsunami's.

8. conflicten

De wereldwijde financiële crisis en de daarmee gepaard gaande verarming, kunnen de sociale stabiliteit in tal van kwetsbare arme landen ondermijnen en een voedingsbodem vormen voor allerlei conflicten. De internationale reacties op aanslepende conflicten in Afrika (Darfur in Soedan, in het Noord-Oosten van de DR Congo, in Somalië en in Zimbabwe), het Midden-Oosten, Sri Lanka, enz. zijn (schandelijk) ontoereikend. De huidige structuur van de internationale instellingen lijkt niet in staat om deze uitdagingen het hoofd te bieden.

Zolang de Afrikanen niet voelen dat ze kans maken op een waardiger bestaan, kent het Zwarte Continent geen duurzame politieke stabiliteit en is het niet opgewassen tegen de verwoestende gevolgen van de armoede. De bevolking van Afrika ervaart aan den lijve verslechterende levensomstandigheden, verminderde sociale voorzieningen, toename van ziekten zoals HIV/AIDS, misbruik van mensenrechten en conflicten, "bestendigd door wapenhandelaars". Dit soort problemen blijft bestaan in weerwil van een grotere solidariteit en een betekenisvolle verhoging van de buitenlandse hulp. Veel hulp richting Afrika levert weinig tastbare resultaten op en geraakt maar moeizaam tot bij de meest hulpbehoevenden zélf. Het is daarom de taak van Caritas Internationalis om ervoor te zorgen dat hulp rechtsreeks in handen komt van de armsten.

9. gezagscrisis

De huidige financiële crisis in de wereld is niet enkel toe te schrijven aan een falen van economische systemen. Ze is vooral het resultaat van een gezagscrisis, aan een crisis van de morele waarden. Hebzucht, uitsluiting, onrechtvaardigheid en ongelijkheid zegevieren alom. 60% van de wereldbevolking moet het doen met 6% van het wereld-inkomen. In een wereld met zo'n diepe kloof tussen arm en rijk, tussen noord en zuid, tussen wij en zij, hebben we meer dan ooit behoefte aan politieke leiders die waarden, zoals integriteit, solidariteit, bekommernis voor het algemeen welzijn, respect voor de menselijke waardigheid, voor mensenrechten, voor het milieu, enz. belichamen in hun beleid.

Het is de morele opdracht van Caritas Internationalis om in deze éénwordende wereld bekommerd te zijn om het algemeen welzijn, met een voorkeursoptie voor de allerarmsten.