30/11/2010 - 4,7 miljoen Haiïtianen konden op zondag 28 november hun stem uitbrengen voor een nieuwe president en voor de nieuwe leden van de senaat en het parlement. Deze verkiezingen waren een zware uitdaging voor het democratisch gehalte en de logistieke structuren van een straatarm land, dat wordt geteisterd door een cholera-epidemie en dat slechts moeizaam herstelt van de gevolgen van de zware aardbeving van 12 januari jl. Ongeacht de uitslag van de stembusslag, zullen de verkozenen de handen vol hebben om tegemoet te komen aan de vele verwachtingen van de bevolking. Een verslag van onze medewerker ter plaatse.

In de hoofdstad Port-au-Prince was de spanning te snijden tijdens de verkiezingscampagne. Vele inwoners verklaarden openlijk dat ze liever thuis bleven, ofwel omdat ze de niet nagekomen beloften van de politici beu zijn ofwel omdat ze vrezen voor hun veiligheid. Hoewel de Voorlopige Kiesraad de kandidaten en hun aanhang had opgeroepen tot kalmte, waren er op de verkiezingsdag tal van incidenten en beschuldigingen van fraude, die de geloofwaardigheid aantasten van verkiezingen die bepalend zijn voor de toekomst van het land.

"Wat gebeurt er met de kudde als ook de herder in paniek geraakt?"

In elke straat en op elke muur in Port-au-Prince hangen de affiches met de foto's van de 18 kandidaten voor het presidentsschap. De slogans staat in schril contrast met de ellende omgeving. Het meestal drukke verkeer in de hoofdstad verloopt vlot en valt bijna stil. Tijdens de eerste uren na het openen van de stemlokalen is er een lage opkomst. Toch vormen zich al snel lange wachtrijen. De frustraties lopen hoog op. In de gemeente Pétionville trekken mensen de straat op om te protesteren tegen het chaotisch verloop van de verkiezingen, maar de politie en VN-vredessoldaten trekken de wacht op.

Pater Eric Glandas Toussaint, Caritas-directeur van Port-au-Prince, roept op tot kalmte tijdens zijn zondagshomilie, in een tent voor het plein van de verwoeste kathedraal. Hij nodigt de gelovigen uit om in alle kalmte hun burgerplicht te vervullen. "Verkiezingen gaan vaak gepaard met instabiliteit en vele Haïtianen zijn bezorgd voor ongeregeldheden", zegt hij. "Het is is onze taak als priester om deze boodschap over te brengen en de mensen gerust te stellen. Als de herder in paniek slaat, wat moet er dan gebeuren met zijn kudde?"

Bij de stembureau lopen de vertragingen op en heerst er algemene verwarring: tegen de middag weten tal van kiezers nog altijd niet waar ze hun stem moeten uitbrengen. Het bijhouden van de kieslijsten is een ware nachtmerrie in een stad waar de administratie zwaar te lijden heeft gehad van de aardbeving. Maar dat is niet de enige oorzaak van wat door de commentatoren wordt omschreven als een "lage tot middelmatige" opkomst. Het einde van de kiescampagne werd eveneens beheerst door een opeenstapeling van geweld en door een algemene verwachting van fraude op grote schaal.

De cholera-epidemie, die het land nu al ruim een maand in zijn greep houdt, deed evenmin goed aan het kiesklimaat. Hoewel de overheid en de Verenigde Naties verzekeren dat het risico op besmetting vrijwel onbestaande is tijdens een stembusgang, spookt het officiële cijfer van 1.648 cholera-doden door het hoofd van alle kiezers. De vele hulporganisaties in Haïti proberen inmiddels de epidemie onder controle te krijgen. Het Caritas-netwerk zet zijn voorlichtingscampagne ter preventie van cholera voort, via de 400 parochies die deel uitmaken van Caritas-Haïti, en ook via de radio en in de vluchtelingenkampen. Daarnaast verhoogt Caritas zijn inspanningen voor hulp aan de zieken en voor de verdeling van hulpgoederen zoals drinkbaar water, hygiëne-kits en sanitaire voorzienigen.

Politieke aardverschuiving?

Tijdens een gezamenlijke persconferentie, om 2u 's namiddags, vragen 13 kandidaten voor de presidentsverkiezing de stopzetting en de nietigverklaring van de verkiezingen. Aanleiding hiervoor zijn, volgens hen, de grove onregelmatigheden "in het voordeel van de officiële kandidaat Jude Célestin van het Inite-platform". Twee uren later gaan de stemlokalen dicht in een erg beladen sfeer. Bij het vallen van het nachtelijk duister verzamelen duizenden mensen zich op straat om hun ongenoegen kenbaar te maken en bezetten de drukste verkeersknooppunten van de hoofdstad. Het is nog te vroeg om de gevolgen, op korte en lange termijn, te voorspellen van wat nu al wordt omschreven als een nieuwe politieke crisis in Haïti.

De kosten van deze verkiezingen, waarvan de geloofwaardigheid zwaar onder vuur ligt, bedragen 22 miljoen euro, waarvan een derde wordt betaald door de Haïtiaanse overheid. Een peperdure rekening op een moment dat zowat 1,3 miljoen slachtoffers van de aardbeving trachten te overleven in tentenkampen. "Het enige wat we willen is terugkeren naar huis", schreewt een vrouw het uit, die met haar gezin sinds 19 februari verblijft in een kamp van de gemeente Tabarre. Dank zij de hulp van Caritas beschikt men daar over sanitaire installaties en voedsel, maar de toekomst blijft onzeker door de wankele politieke situatie. "Ook hier is het gebruikelijk dat de families in de tijd rond Kerstmis en Nieuwjaar bij mekaar komen. Dit jaar ziet het er slecht uit... Het wordt tijd dat men met ons rekening houdt!"

Hopelijk zullen de kieskandidaten, zowel de winnaars als de verkiezers, naar het voorbeeld van "de herder" pater Eric, hun verantwoordelijkheid opnemen en zo snel mogelijk al hun krachten wijden aan de talloze "schapen" die wachten op hulp.