09/02/09 - Er heerst momenteel een crisis op het gebied van de opvang van nieuwe asielzoekers: alle beschikbare plaatsen zijn bezet en nieuwe asielzoekers worden doorverwezen naar noodopvangplaatsen, of soms zelfs naar de straat. Elke asielaanvrager heeft nochtans het recht op ontvangst en onderdak.

De wet van 12.01.2007 voorziet namelijk voor elke asielzoeker het recht op opvang, en dit vanaf het indienen van zijn aanvraag. Onder opvang verstaan we niet alleen toegang tot voedsel en onderdak, maar ook een opvolging op sociaal, juridisch en medisch vlak.

Van zodra een verzoek tot asiel is ingediend, duidt FEDASIL een residentiële gemeenschap aan, waar de asielaanvrager gedurende 4 maanden verplicht dient te verblijven. Na deze periode kan een asielzoeker vragen om te worden overgebracht naar een woning.

Caritas beschikt in deze context over zo'n 200 individuele woningen, verspreid over heel België. Marie Mengeot, een regionaal verantwoordelijke voor Caritas, helpt asielzoekers die in onze huizen verblijven en ondersteunt hen gedurende alle fasen van de asielprocedure. Ze geeft ons meer uitleg over de huidige situatie en de nieuwe maatregelen.

Het vrijmaken van beschikbare plaatsen

"In het verleden moesten asielzoekers van zodra ze een statuut verwierven (erkend vluchteling, subsidiaire bescherming, geregulariseerd) onze faciliteiten verlaten en zo spoedig mogelijk hun eigen accomodatie vinden. Maar de overheid was wel redelijk en tolerant qua tijdsperiode, waardoor de asielzoekers hun tijd konden nemen geschikte accommodatie te vinden. Maar door een tekort aan slaapplaatsen sinds augustus 2008 is de situatie veranderd. Om snel plaatsen vrij te maken, werden er strikte termijnen vastgesteld: een erkende asielzoeker krijgt nu maximum 2 maanden om een eigen woonplaats te zoeken."

"Daarnaast voerde de minister van Maatschappelijke Integratie in november 2008 een nieuwe (éénmalige) maatregel in, die zich specifiek richt op bepaalde categorieën asielaanvragers (zoals gezinnen met kinderen waarvan de procedure al meer dan 4 jaar loopt). Ook deze mensen moeten nu hun verblijfplaats binnen de twee maanden verlaten, maar kunnen wel nog rekenen op OCMW steun tot er over hun asielaanvraag een beslissing valt. Deze wijziging treedt op zonder dat er enige beslissing kwam over het statuut van deze mensen. Zij beschikken dus bv. ook niet over het recht om te gaan werken. Bovendien zijn huiseigenaars veel moeilijker te overuigen een huis of appartement te verhuren aan mensen zonder enig statuut of erkenning. Dit is een erg trieste situatie."

Een essentiële ondersteuning

"De mensen die op zo'n korte tijd moeten vertrekken uit onze faciliteiten, staan we dan ook bij in hun zoektocht naar een goede woonst. Deze steun is essentieel, omdat het niet eenvoudig is om snel adequate huisvesting tegen een matige huurprijs te vinden (voor soms erg grote families). Ook de huurwaarborg is voor sommige families niet altijd even makkelijk te betalen."

"Praktisch gezien bemoeilijken deze maatregelen mijn werk enorm, en het knaagt soms aan mijn geweten. Het was bij momenten een "Mission Impossible" om voor sommigen adequate huisvesting te vinden binnen de toegewezen tijd. Ik denk bijvoorbeeld aan een familie van Kosovaren die niet kunnen lezen noch schrijven en bijna geen woord nederlands of frans spreken. Ze stonden bijna op straat met hun 4 kinderen. In extremis vonden we voor hen opvang in een huis voor daklozen. Dit is natuurlijk een tijdelijke oplossing, maar het is beter dan niets ..."

"Of bijvoorbeeld een alleenstaande moeder met haar dochter, die uiteindelijk onderdak in Brussel vond. Maar de OCMW's in de hoofdstad zijn volledig overwerkt en het duurde enige tijd voor ze haar financieel konden steunen. Ondertussen zat ze zelf zonder een inkomen en dus zonder eten. Ze had geen flauw idee hoe ze haar verhuis kon organiseren, noch hoe ze aan haar huurwaarborg zou geraken. Ook daar vonden we uiteindelijk toch een oplossing, maar deze ervaring was erg pijnlijk voor haar, zowel fysiek als psychologisch."

De nieuwe maatregelen lossen niets op

"Ik begrijp dat opvangplaatsen snel vrijgemaakt moeten worden om te voorkomen dat nieuwe asielzoekers al vanaf dag één op straat belanden. Maar om daarvoor anderen letterlijk op de stoep te zetten - is dat dan echt de oplossing? Ik stel me ook vragen bij de effectiviteit van deze maatregelen. De voorbije twee weken is het netwerk opnieuw verzadigd geraakt, en belanden vrouwen, kinderen en gehandicapten weer op straat. De creatie van 850 extra tijdelijke woonplaatsen is dan ook goed nieuws. Maar enkel een structurele oplossing zal écht doeltreffend zijn."