Van 29 september tot 6 oktober waren Thomas Jézéquel, Afrika-verantwoordelijke voor reïntegratie, en Anne Dussart, diensthoofd Sociale Programma’s Caritas, vergezeld door Marieke van der Vliet van Maatwerk Bij Terugkeer (verbonden aan CORDAID Nederland) op missie in Kameroen om het partenariaat te evalueren en de situatie ter plaatse te leren kennen.

De missie was een succes en stelde de betrokkenen in staat om een grote waaier aan economische en sociale projecten te ontdekken, alsook om een goed beeld te krijgen van de levensomstandigheden in het land zelf. De algemene indruk was zeer positief en liet toe om vluchtig een aantal mogelijkheden tot reïntegratie van de Kameroense migranten in België bloot te leggen.

Onze Kameroense partner, de CCEY, heeft door gedurende enkele jaren reeds samen te werken met Franse, Zwitserse en zelfs Belgische organisaties, veel ervaring in het ondersteunen van economische initiatieven van migranten: M. Dalle Biack was in feite een partner van het vroegere OCIV (Vluchtelingenwerk Vlaanderen) en van CIRE in een gelijkaardig project dat niet bestendigd werd. Hij houdt zich bezig met het onderdeel ‘raadgeving’ van de CCEY, ter ondersteuning van buitenlandse en lokale projectontwikkelaars. De CCEY bezit ook een kredietstructuur, de CCEY-FUND, die belast is met bijkomende ondersteuning van de al bestaande initiatieven.

Op weg van Yaoundé naar Douala, waarbij we onderweg Bamenda en Buea passeerden, hebben we verscheidene projectontwikkelaars ontmoet die teruggekeerd waren uit België en Frankrijk in uiteenlopende omstandigheden en met ongelijk verdeelde ondersteuning. Ook werden we ontvangen door twee ministeries (Jeugd en Landbouw), NGO’s en een instituut voor microkredieten. De vrij ‘memorabele’ reisomstandigheden hebben ons bovendien ook toegelaten om de dagelijkse realiteit in het land beter aan te voelen.

Wat betreft de terugkeer vanuit België is de vergelijking tussen de situaties van Mr. FELIX M’BABIT (gehuisvest in een LOI te Kasterlee) en Mr. BRADLEY LYONGA (10 maanden in een Rode Kruis centrum te Eeklo en 2 maanden in een LOI te Zottegem) verhelderend wat betreft de invloed die het onthaal en verblijf in België kunnen hebben op een eventuele terugkeer.

Mr. M’Babit, die goed geïntegreerd was in Vlaanderen en op een goede manier de taal had geleerd, bouwde een omvangrijk sociaal netwerk uit en had ook de tijd om rustig na te denken over zijn terugkeer. De financiële hulp van FEDASIL van 700 euro was vooral een bijkomende steun bovenop de hulp die hij kreeg van Belgische vrienden, nl. bijna 6000 euro in geld of natura: een Mini Bus in goede staat, tweedehands machines voor een bakkerij (oven, mixers) en financiële ondersteuning om een groepsgenerator te kopen. De ondersteuning van de partner bestond uit administratieve hulp voor de inklaring (douane) van het materiaal in Douala (voor een kost van 2700 euro!!), de uitwerking van een businessplan, alsook een regelmatige opvolging van de situatie ondanks de afstand tussen Bamenda en Yaoundé (bijna 7 uur onderweg voor 350 km).

M. Felix M’babit woont in het dorp Guzang op 40 km van Bamenda (Engelssprekend deel van Kameroen) op het uiteinde van een zandweg die onberijdbaar moet zijn bij hevige regenval. Elektriciteitsonderbrekingen gebeuren er regelmatig. De onmogelijkheid om een betaalbare winkelruimte te vinden in Bamenda heeft hem ertoe aangezet om het bakkersproject in zijn geboortedorp op te zetten. De beperkte bereikbaarheid en de elektriciteitsonderbrekingen zijn reële obstakels voor de levensvatbaarheid van het project. Mr. M’babit volgde in België een bakkersopleiding bij een gepensioneerde uit Kasterlee die hem onder zijn hoede had genomen tijdens zijn verblijf in België. Het brood, gemaakt dankzij het geïmporteerde materiaal uit België maar ook dankzij de traditionele bakstenen oven, is van zeer goede kwaliteit. Het wordt dankzij een netwerk van leveranciers op de moto verkocht in al de omringende dorpen en in naburige scholen.

De inkomsten zouden echter aanzienlijk hoger liggen in Bamenda, waar hij zo spoedig wil mogelijk investeren in een verkoopsdepot en waar hij zijn productie direct van de hand zou kunnen doen. Om dit te verwezenlijken heeft hij echter een groepsgenerator nodig om zich te beschermen tegen de elektriciteitsonderbrekingen en om van een continue productie verzekerd te zijn. Mr. M’babit gebruikt ook het verkoopsaspect ‘Belgisch brood’ om klanten aan te trekken. De kwaliteit van zijn product garandeert hem een cliënteel aan wie hij echter zelf de garantie moet kunnen geven dat hij steeds brood kan verkopen. Onze partner M. Biack, die aanvankelijk erg sceptisch stond ten opzichte van de slaagkansen van het project, zegt onder de indruk te zijn van het gerealiseerde werk en van de energie en motivatie van de projectontwikkelaar. Hij is van plan om bij zijn terugkeer naar Yaoundé te proberen om hem toegang te verschaffen tot de voorgestelde kredieten uit organisaties zoals PAJER-U en PIASI, ondersteunende overheidsinstanties voor zelfstandige ondernemers in de stad en op het platteland.

Mr. Bradley Lyonga woont dichtbij Buea, aan de voet van Mount Cameroun, in de provincie van het Engelstalige zuidwesten van Kameroen. Als voormalig leider van een studentenopstand in Kameroen die door de politie op gewelddadige wijze werd onderdrukt, vroeg hij asiel aan in België. Door de slagen die hij gekregen had, heeft hij rugproblemen die door de zorgen die hij had ontvangen in België wel verbeterd, maar toch nog niet helemaal genezen zijn. Zijn asielaanvraag werd verworpen, hij werd zeer snel uit zijn LOI te Zottegem gezet, en nam overhaast de beslissing om terug te keren. Na twee moeilijke weken, zonder sociale ondersteuning en getekend door de schrik om terug opgepakt te worden door de politie, was hij in staat om met behulp van 1400 euro (kwetsbaar persoon) een kleine winkel te openen die hem van een inkomen voorziet. Hij huurt de winkelruimte, alsook een kleine kamer. Hij betaalde gedurende verschillende maanden voor verzorging die hij zich vandaag echter niet meer kan veroorloven.

Aangezien hij levenslang verbannen is van de Kameroense universiteiten kan hij ook zijn studies politieke wetenschappen niet opnieuw opnemen om zijn diploma te halen. Ondanks al deze moeilijkheden lijkt de kleine winkel die hij negen maanden geleden opende vrij goed te draaien. Mr. Lyonga neemt voor de moeilijke taken een jongeman in dienst die hem enkele uren per week assisteert. Hij zet geld aan de kant en is van plan om een tweede winkelruimte te huren langs de nationale snelweg om zo een groter cliënteel uit te bouwen. Ook daar zal M. Biack proberen hem te kunnen laten profiteren van de mogelijkheden die de overheidsinstanties aanbieden ter ondersteuning van ondernemers.

In het eerste geval heeft de ontvangst in een persoonlijke structuur, in contact met de bevolking, de migrant toegelaten om een belangrijk lokaal netwerk uit te bouwen voor zijn integratie. In het tweede geval, de bruuske en overhaaste terugkeer in moeilijke stressvolle en angstige omstandigheden, had de terugkeer echter veel slechter kunnen verlopen. Caritas wenst dan ook de nadruk te leggen op de noodzaak om aan personen die erin toegestemd hebben om vrijwillig terug te keren de mogelijkheid te geven om gedurende een redelijke termijn in het ondersteunende netwerk te blijven, zodoende dat hun reïntegratie efficiënt voorbereid kan worden.

Om niet enkel een gespecialiseerde methodologische ondersteuning te bieden bij inkomensgenererende activiteiten, hebben we ook de NGO CRAT-Yaoundé bezocht, een NGO die gespecialiseerd is in de rehabilitatie van slachtoffers van folteringen en personen met psychische problemen.

Voor de cel Terugkeer is het potentieel voor reïntegratie in dit land hoog. Hoewel Kameroen ook slachtoffer is van de crisis, is het een dynamisch land dat veel ondersteuningsmogelijkheden biedt aan personen die terugkeren. Dit alles is voor Caritas een reden om een sterk en gedecentraliseerd netwerk uit te bouwen dat zal toelaten om beter vorm te geven aan elk soort van project op het grondgebied.

In het kader van zijn versterkt project voor 2010 gaat de cel Terugkeer proberen om de gemeenschap hierover te informeren.

De Kameroense partner, M. Dalle Biack, zal in het kader van de internationale partnerweek van de cel Terugkeer van 26 tot 30 oktober te gast bij zijn Caritas.
Voor alle informatie over de vrijwillige terugkeer naar Kameroen en de bestaande mogelijkheden hieromtrent kan u contact opnemen met Thomas Jézéquel op 02/211.10.52, t.jezequel(at)caritasint.be