Bepaalde categorieën vluchtelingen of migranten zijn kwetsbaarder dan de andere. Daaronder vallen ook de Niet-Begeleide Minderjarigen (NBM). Het gaat dan met name over personen niet ouder dan 18 jaar, die zich zonder (één van de) ouders of voogd in ons land bevinden. Caritas International is wettelijk verplicht om deze minderjarigen een voogd toe te wijzen. Gemiddeld heeft zo’n voogd een twingtigtal jongeren onder z’n hoede. En hij speelt een cruciale rol: eerst zal hij een vertrouwensband moeten opbouwen, om vervolgens met raad en daad de beste en meest duurzame oplossing na te streven, in het belang van het kind.

De bescherming en begeleiding van een NBM verloopt in twee fases: in eerste instantie valt de jonge migrant onder de bevoegdheid van de Dienst Voogdij (van het Ministerie van Buitenlandse Zaken), die dan vervolgens een voogd zal toewijzen die zich verder om hem zal bekommeren. Caritas International’s sociale partner Brabantia stelt hiervoor voogden ter beschikking.

Er moet aan de volgende voorwaarden voldaan zijn:

• Erkend zijn als minderjarige;
• Niet begeleid zijn;
• Voldoen aan de nationaliteisvereisten;
• In ons land verblijven onder een specifiek verblijfstype.

Volgens de Belgische wetgeving is iedere natuurlijke persoon onder 18 jaar een minderjarige. In het kader van de identificatie van NBM's, is de Dienst Voogdij verplicht om een onderzoek in te stellen naar de ware leeftijd van een minderjarige. Daarvoor maakt ze gebruik van de officiële documenten die hij bij zich heeft, of eventueel wint ze inlichtingen in bij de lokale ambassades of consulaten in het land van origine of transit.

Als de jongere geen sluitend bewijs kan voorleggen van zijn leeftijd, zal de Dienst Voogdij een medisch onderzoek laten uitvoeren. Dat bestaat uit radiografische peilingen van de pols, de tanden en het sleutelbeen. Deze testen staan toe om zeer nauwkeurig een leeftijd te bepalen. In geval van twijfel, wordt de laagst mogelijke leeftijd in aanmerking genomen.

Om als NBM erkend te worden, mag de jongere niet vergezeld zijn van ouders of voogd. Dat betekent dus dat een minderjarige die door zijn oom, tante, broer, zus of een andere familielid vergezeld wordt, toch aanzien wordt als « niet-begeleid », tenzij een van deze familieleden zich als legale voogd laat erkennen.

Een NBM moet uit een land komen dat niet in de Europese Economische Ruimte (EER) ligt. Die ruimte beslaat alle 27 landen van de Europese Unie, plus Ijsland, Lichtenstein en Noorwegen.

Een minderjarige krijgt een erkenning als NBM als hij of zij voldoet aan de drie bovenstaande voorwaarden, én als hij of zij:

• asiel aanvraagt;
• zich illegaal in ons land bevindt.
  

Een minderjarige met een geldig visum (bv. een toeristenvisum of een studentenvisum), is dus bijgevolg geen NBM. Maar hij kan wel asiel aanvragen, of wachten tot zijn visum verloopt, waarna hij zich dus in de illegaliteit bevindt. In beide gevallen zal hij dan als NBM aanzien worden.

Alle openbare instanties (politie, douane, gemeenten, enz.) zijn verplicht om een (mogelijke) NBM aan te geven bij de Dienst Voogdij en het Ministerie van Buitenlandse Zaken via een signalementsfiche. Meer nog, elke persoon die verklaart minderjarig te zijn, moet op deze manier aangegeven worden (ook al lijkt de persoon meerderjarig).

Van zodra de Dienst Voogdij een signalementsfiche ontvangt, wordt voor deze persoon noodopvang gezocht. Wanneer de identificatie voltooid is en de jongere aan alle NBM-voorwaarden voldoet, zal de dienst hem een eigen voogd toewijzen.

Specifieke taken van de Dienst Voogdij:

• Ontvangst van signalementsfiches;
• Zoektocht naar noodopvang;
• Identificatie;
• Toewijzen van een voogd.

Een NBM krijgt in de regel een voogd toegewezen van zodra zijn identificatie volledig rond is. Deze voogd wordt dan zijn wettelijke vertegenwoordiger, en zijn verantwoordelijkheid stopt pas wanneer de minderjarige erkend wordt als vluchteling, meerderjarig wordt of langer dan vier maanden vermist wordt.

Specifieke taken van een voogd:

• Hij zoekt telkens weer naar duurzame oplossingen in het belang van de jongere (bv. asielaanvraag, regularisatie, begeleide terugkeer, verklaring slachtoffer mensenhandel).
• Hij vraagt bijstand van een advocaat en begeleidt de NBM in elk stadium van een procedure (bijwonen van de verhoren).
• Hij geeft ook de nodige uitleg aan de NBM bij de beslissingen die de autoriteiten nemen.
• Hij zorgt ervoor dat de minderjarige onderwijs, psychologische begeleiding en de nodige medische zorgen krijgt en opgenomen wordt in een aangepaste opvangstructuur.
• Hij zet zich in om, met het oog op een eventuele terugkeer, de familieleden van de betrokkene op te sporen en hij beheert de goederen van de minderjarige.
• De voogd rapporteert over al zijn activiteiten aan de Dienst Voogdij.