"Ik zal trachten te vertellen, zowel in woorden als met beelden... wat Caritas doet met de handen..."

De hongersnoden en watertekorten die in de afgelopen decennia in Ethiopie de kop op staken hebben ontegensprekelijk een negatieve stempel op het land gedrukt. Wanneer aan een willekeurig iemand de vraag wordt gesteld wat het eerst in hem opkomt als hij of zij de naam Ethiopie te horen krijgt, is het antwoord in 99 % van de gevallen: honger.

Tenzij men destijds heel erg diep met zijn hoofd in het zand stak -en waarom zou men in hemelsnaam zoiets doen?- heeft iedereen met de gezegende leeftijd van 50 jaar de nare herinnering levende gehouden aan de extreme voedselschaarste die het noordelijke deel van het land gedurende twee jaar (1972-1974) teisterde. Een donkere periode in de geschiedenis van Ethiopie -een van de velen overigens- die uiteindelijk aan niet minder dan 200 000 Ethiopische boeren het leven kostte.


© Jan Bierkens

Ongetwijfeld veel verser in het geheugen gegrift, staan de steeds herhaalde nieuwsuitzendingen, waarin schrijnende beelden worden getoond van een uitgehongerde en creperende Ethiopische bevolking. Gruwelijke taferelen, die opnieuw het gevolg zijn van extreme droogte. Ook deze keer kost de ramp het leven aan honderduizenden mensen. Die laatste periode speelde zich af in 1984-85, en al lijkt het voor sommigen misschien lang geleden, in wezen is het dat helemaal niet. Ondanks het feit dat Ethiopie sindsdien van een humanitaire ramp van dergelijke omvang gespaard bleef, schuilt het reele gevaar voor een gelijkaardig scenario maar net om de hoek. De wereld weet dat, en houdt daarom zijn hart al jaren vast.

Maar daarmee is jammer genoeg niet alles gezegd. Ethiopie kampt immers met tal van andere ernstige problemen. Interne politieke instabiliteit en slepende conflicten met buurland Eritrea weerhouden het land vooralsnog van een positieve en vooruitstrevende ontwikkeling. Daarnaast lijkt de Ethiopische economie aan twee gevaarlijke en chronische ziekten te lijden: voedselonzekerheid aan de ene kant en een haast totale afhankelijkheid van koffie als enige opbrengende internationale exportproduct aan de andere.

Geschat wordt, dat 85 % van de Ethiopische bevolking van de agriculturele sector probeert te overleven maar door tal van plagen, langdurige droogtes en ernstige bodemerosie als direct gevolg van massale ontbossing moeten de meesten het stellen met een hongerloon -en in alle eerlijkheid is zelfs dat nog geen juiste benaming.

Ethiopie vormt overigens geen uitzondering aangaande de AIDS-kwestie in Afrika, wel integendeel. Het percentage HIV-patienten is meer dan alarmerend (1/10), al durf ik te beweren dat er daaromtrent een positieve tendens waarneembaar is. Reusachtige campagneposters op de meeste publieke plaatsen zijn vertrouwde straattaferelen en de mensen lijken zich goed bewust van de heersende problematiek. De graad van prostitutie in voornamelijk de grote steden is nochtans bijzonder hoog. Voor schoolgaande adolescente vrouwen blijkt prostitutie een gegeerd bijberoep omdat het relatief 'eenvoudig' is en het, in tegenstelling tot andere jobs, meestal in ‘no time' een aardige duit oplevert.

Maar, al is men bijna automatisch geneigd dat te vergeten, in Ethiopie is het niet al kommer en kwel. Ethiopiers stralen, ondanks de harde feiten, enorm veel trotsheid uit en achter de hongerige blikken zit meestal niets dan goedheid verscholen. Ik kijk naar een volk met beduidend veel zelfkennis, een gezonde portie naiviteit, doorzettingsvermogen, bergen moed, eindeloos optimisme en lachende gezichten. Lovende kritiek, die gezien de omstandigheden bij sommigen misschien een gevoel van ongeloof opwekt, maar niets dan de waarheid.


© Jan Bierkens

Ethiopie juist omschrijven is als zoeken naar een woord dat niet bestaat. Goed wetende in welke ontiegelijk diepe put ze zitten, gaan ze niettegenstaande de toekomst met fonkelende ogen en hoge verwachtingen tegemoet. Ik bezocht nooit eerder een land, waar het aantal zieken en bedelaars zo talrijk was als hier, maar zelfs deze mensen kunnen slechts met moeite een glimlach verbergen.

Wat daarenboven maar weinig mensen schijnen te beseffen is dat Ethiopie, met haar woelige maar uiterst fascinerende geschiedenis, bulkt van historische rijkdommen. En dan rep ik nog met geen woord over de adembenemende natuurpracht die het te bieden heeft.

Het zou een doodzonde zijn, moest Ethiopie nooit meer van haar vreselijke stigma verlost geraken. Caritas International is werkzaam in verschillende gebieden van Ethiopie en stelt alles mede in het werk dit te voorkomen. Ik ben Jan Bierkens, fotograaf, en heb de eer en het genoegen om gedurende enkele dagen de projecten in Adigrat in het uiterste noorden van het land te mogen bijwonen. Ik zal trachten te vertellen, zowel in woorden als met beelden... wat Caritas doet met de handen.

Jan Bierkens | 25-10-2007